Polskie ślady w Szkocji
Realizowany w bieżącym roku kolejny etap prac na szkockich cmentarzach obejmie przede wszystkim przeprowadzenie podstawowych prac porządkowych na polskich grobach znajdujących się na cmentarzach Hayfield (Kirclady), Upper Largo Cemetery (Upper Largo) oraz na cmentarzu Scoonie (Leven) w hrabstwie Fife. W ramach realizacji projektu, przeprowadzona zostanie także kompleksowa inwentaryzacja polskich mogił, nie tylko żołnierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej, na cmentarzach w Newtyle, Perth (Wellshill Cemetery), Dundee (Eastern Cemetery oraz Barnhill Cemetery) oraz St. Andrews (St. Andrews Western and Roundal Cemetery). To tu po II wojnie światowej w skali mniejszych ośrodków miejskich rozwijała się wzmożona działalność polskich środowisk emigracyjnych, w szczególności wywodzących się z rodzin żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Dodatkowo w bieżącym roku zostanie uporządkowane jedno z najbardziej tajemniczych, a ściśle związanych z najnowszą historią Polski miejsc pamięci – tzw. Polish Priest Cross (hrabstwo Angus). Jest to położone przy drodze pomiędzy Newtyle a Dundee miejsce, w którym w sierpniu 1941 r. znaleziono ciało zmarłego z niewyjaśnionych przyczyn księdza Karola Bika – kapelana 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich, stacjonującego w latach 40. XX w. w okolicach Newtyle.
Przeprowadzone zostaną również ogólne, podstawowe prace porządkowe wokół Largo House – położonej na terenie miejscowości Upper Largo zabytkowej, dawnej rezydencji brytyjskiej (rok budowy: 1750), stanowiącej w latach 1941–1944 ośrodek wstępnego szkolenia spadochronowego dla żołnierzy powstającej 1 SBS. Częścią ośrodka była zlokalizowana w pobliskim parku betonowa platforma wraz z funkcjonującą od 1941r. treningową wieżą spadochronową o wysokości 24 m, nazywana przez Brytyjczyków „polską wieżą”. To właśnie w tym, miejscu, na bramie wejściowej, w latach wojny wisiał polski napis: Szukasz śmierci – wstąp na chwilę, w tym właśnie miejscu szkolili się legendarni „Cichociemni”. W chwili obecnej obiekt znajduje się w rękach prywatnych i jest zachwaszczoną, zaśmieconą ruiną, zaś wieża do skoków spadochronowych została rozebrana – pozostała po niej tylko betonowa platforma. Nieopodal, na maleńkim cmentarzu w miasteczku, spoczywa kilkunastu dawnych polskich spadochroniarzy, którzy po wojnie osiedlili się w Upper Largo.
W projekcie brać będzie udział 20 osób, w tym 4 z Polski (przedstawiciele Fundacji Znaki Pamięci) oraz 16 osób – wolontariuszy, w tym młodzież polska urodzona i wychowana w Szkocji i ich opiekunowie, a także przedstawiciele środowisk polonijnych. Partnerem projektu będzie Polski Klub w Kirkcaldy.