O kulturze i dziedzictwie Ukrainy w obliczu wojny.
30 marca br. we Lwowie odbyła się II Ukraińska Konferencja „Współpraca na rzecz odporności”. Zaprezentowano tam założenia sojuszu na rzecz odporności kultury (Culture Resilience Alliance) oraz Funduszu Dziedzictwa Kulturowego Ukrainy (UCHF). W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele ministerstw kultury Ukrainy, Litwy, Łotwy, Finlandii, Chorwacji i Szwecji.
W ramach modułu pn. „Kultura pod ostrzałem: odporność i odbudowa w Ukrainie” tej konferencji analizowano m.in. stan sektora kultury w Ukrainie w obliczu trwającej wojny.
Wydarzenia z 24 marca, kiedy rosyjski dron uderzył w budynek na terenie klasztoru Bernardynów - wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO - powiedziała Marta Cienkowska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - pokazują, jak bardzo potrzebne są tego typu spotkania. W zniszczonym obiekcie mieści się Państwowe Archiwum Historyczne, przechowujące aż 12 kilometrów dokumentacji, obejmującej ponad 800 zespołów archiwalnych sięgających początku XIII wieku. Nasze instytucje - przede wszystkim Instytut Polonika oraz Archiwum Państwowe - od lat wspierają archiwum: digitalizują zbiory, zabezpieczają budynek i dbają o właściwe warunki przechowywania tych bezcennych dokumentów. Dziś widzimy wyraźnie, że te działania muszą zostać zintensyfikowane
Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy, powstałe na bazie przedwojennego Archiwum Miasta Lwowa oraz Archiwum Akt Grodzkich i Ziemskich we Lwowie, to jedno z najcenniejszych archiwów historycznych w skali Europy. W jego zasobach znajduje się całe archiwum miejskie Lwowa, obejmujące okres od XIV do XX wieku. Zgromadzono tam 6000 ksiąg grodzkich i ziemskich sprzed rozbiorów, setki dokumentów pergaminowych od XIII wieku, całe archiwum namiestnictwa galicyjskiego i sejmu autonomii galicyjskiej. W archiwum przechowuje się tysiące tomów katastrów austriackich, akta podatkowe, akta miast i wsi, notariaty, akta przedwojennych przedsiębiorstw lwowskich oraz instytucji kultury.
Jak powiedział dr Maciej Wilamowski, historyk Uniwersytetu Jagiellońskiego: Łatwiej byłoby powiedzieć, czego to archiwum nie mieści, niż co się w nim znajduje. Poza wymienionymi dokumentami archiwum zawiera księgi metrykalne katolickie, greckokatolickie i innych wyznań sprzed 1939 roku, archiwa majątków szlacheckich, archiwa kapituł i arcybiskupstw lwowskich różnych wyznań. Są tam również akta kilku urzędów II RP ewakuowanych we wrześniu 1939 roku na wschód oraz ogromny zasób źródeł do dziejów ukraińskiego ruchu narodowego w XIX i XX wieku - spółdzielczości, ruchu oświatowego i stowarzyszeń.
Nasze wsparcie dla Ukrainy jest stabilne i ciągłe - podkreśliła Marta Cienkowska podczas konferencji - w 2026 roku polski wkład w program pomocy doraźnej UNESCO przekracza 200 tys. euro. Instytut Polonika, we współpracy z polskim Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, planuje sfinansować 41 projektów na Ukrainie na łączną kwotę 2 mln euro. Wsparcie suwerenności kulturowej Ukrainy jest niezbędne dla stabilności regionu.
Polska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowała również, że wraz z innymi ministrami podpisała list protestacyjny przeciwko potencjalnemu powrotowi Rosji na Biennale w Wenecji.
