Fill 1 Copy Created with Sketch.
© 2018 Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA

W słowniku pojęć przybliżamy definicje najważniejszych terminów z zakresu sztuki, architektury, prac konserwatorskich i restauratorskich związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego.

b

Zakres działań naukowych o szerokim spektrum metodologii. Mogą one obejmować kwerendę wzbogaconą o naukowo opracowany, autorski komentarz prezentujący wyniki i wnioski wypływające z kwerendy.

Badania mogą obejmować inwentaryzację wzbogaconą np. o podobny naukowy komentarz z autorskim katalogiem inwentaryzowanych obiektów. Badania mogą sumować kwerendę z inwentaryzacją i właściwą dla tych działań analizą badacza.

Zupełnie inną kategorią są badania konserwatorskie przeprowadzone na zabytkowym budynku, rzeźbie, czy też obrazie. W tym przypadku mają zastosowanie inne metodologie, odmienny warsztat badawczy – badający strukturę, chemię, warsztat malarski, rzeźbiarski, czy też złotniczy danego dzieła.

d

Zasób rzeczy nieruchomych i ruchomych wraz ze związanymi z nimi wartościami duchowymi, zjawiskami historycznymi i obyczajowymi, uznawanymi za podstawę ochrony prawnej dla dobra konkretnego społeczeństwa i jego rozwoju.

Ważne jest także, aby zasób ten był przekazany następnym pokoleniom, z uwagi na zrozumiałe i akceptowane wartości historyczne, patriotyczne, religijne, naukowe i artystyczne, mające znaczenie dla tożsamości i ciągłości rozwoju politycznego, społecznego i kulturalnego, dowodzenia prawd i upamiętniania wydarzeń historycznych, kultywowania poczucia piękna i wspólnoty cywilizacyjnej.

 Por. Pruszyński, 2001.

e

Często utożsamiana jest z wychodźstwem. Emigracja to dobrowolne lub przymusowe opuszczenie swojego ojczystego kraju na stałe z różnych przyczyn, najczęściej: materialnych, religijnych i politycznych. Emigracja to także zbiorowość ludzi opuszczająca swój kraj, żyjąca ostatecznie w kraju osiedlenia.

i

Działanie polegające na rozpoznaniu i opisaniu danego dzieła sztuki. W zależności od typu przedmiotu: zespół urbanistyczny, dzieło architektoniczne, cmentarz, albo tak zwany zabytek ruchomy, czyli ołtarz, obraz, rzeźba lub wytwór rzemiosła artystycznego, przyjmuje się inną metodologię inwentaryzacji i jej skalę.

Za podstawowe elementy inwentaryzacji, wspólne wszystkim wymienionym wyżej podmiotom badanym, przyjmuje się podanie wymiarów; w przypadku urbanistyki, architektury, cmentarza ‒ z zasady uzupełnionych o plan. Następne elementy to: dokumentacja fotograficzna proporcjonalna do rodzaju dzieła badanego; historia na podstawie danych dostępnych w podstawowej kwerendzie oraz profesjonalny opis fizyczny i materiałowy.

k

Zespół czynności dążących do zabezpieczenia i renowacji dzieł sztuki. Należą do nich: usuwanie wtórnych naleciałości zniekształcających dzieło sztuki, wzmocnienie struktury dzieła oraz przywrócenie pierwotnego estetycznego wyglądu.

Rozróżniamy:

  • konserwację techniczną polegającą na zachowaniu oryginału w jak najlepszym stanie, bez wykonywania uzupełnień, rekonstrukcji;
  • konserwację estetyczną polegającą na scaleniu estetycznym całości dzieła wraz z rekonstrukcją brakujących elementów i właściwym wyeksponowaniem oryginalnej substancji zabytku.

Działanie polegające na poszukiwaniu informacji na temat osoby historycznej, wydarzenia, bądź dzieła sztuki, albo jakiegokolwiek zjawiska z przeszłości.

Kwerenda może być prowadzona w materiałach publikowanych: książkach, czasopismach, obecnie także w internecie. Bardziej pracochłonna jest kwerenda prowadzona w archiwach, lub instytucjach badawczych gromadzących materiały archiwalne, np. w muzeach, instytutach naukowych.

Kwerenda czasami nie przynosi skutku, ponieważ nie znajduje się oczekiwanych materiałów, mówimy wówczas o kwerendzie negatywnej.

p

Przez popularyzację rozumiemy przede wszystkim upowszechnianie polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą w kraju i poza nim, budowanie szacunku i uznania dla polskich osiągnięć, twórców, zabytków oraz instytucji.

Upowszechnianie wiedzy o pozostającym poza granicami kraju dziedzictwie kulturowym Rzeczpospolitej, promowanie badań nad spuścizną kulturową wielonarodowej i wielokulturowej Rzeczpospolitej oraz dziedzictwem polskiej emigracji i wychodźstwa, a także kształcenie świadomości społecznej współczesnych obywateli Polski i polskich społeczności za granicą, w zakresie zachowania i znaczenia polskiej spuścizny kulturowej poza krajem oraz kształtowanie postaw patriotycznych.

Ś

To zbiór przekonań o przynależności do określonego narodu, postrzeganie i rozumienie jego dziejów, zespół wyobrażeń o jego przeszłości, teraźniejszości i przyszłości oraz poczucie więzi z członkami tego narodu.

Istnienie świadomości narodowej stanowi główny warunek istnienia narodu jako faktu historycznego. Ważnym jej składnikiem jest świadomość historyczna obejmująca zespół wyobrażeń na temat wspólnego pochodzenia i wspólnoty losów historycznych, wspólnoty interesów.

w

Idea, model społeczny i doktryna polityczna, w których postuluje się równorzędność kultur w społeczeństwach zróżnicowanych etnicznie, kulturowo, religijnie.

To również wzajemne przenikanie się kultur w zróżnicowanych społeczeństwach z równocześnie zachowaną ochroną własnej odrębności. 

Wielonarodowe np. państwo to kraj zamieszkały przez wiele narodów lub składający się z wielu narodów, w którym żadna z zamieszkujących go grup etnicznych nie ma znaczącej przewagi liczebnej nad pozostałymi.

Często utożsamiane jest z emigracją. Jest to dobrowolne lub przymusowe opuszczenie swojego ojczystego kraju na czas określony lub na stałe. Powodem wychodźstwa są najczęściej względy polityczne.

Wychodźcą określa się osobę, która z różnych przyczyn opuściła kraj swego urodzenia. Rodzaje wychodźstwa to m.in.: emigracja polityczna, żołnierska, ekonomiczna, czy tzw. solidarnościowa.

Generalnie, mówiąc „emigracja”, mamy na myśli osoby urodzone w Polsce, które na stałe mieszkają poza nią.