Sąsiadowice, Ukraina. Badania i remont budowlano-konserwatorski zespołu klasztornego i kościoła św. Anny – etap III i IV
Początki parafii sąsiadowickiej sięgają 1589 r. i związane są z legendą o wyoraniu przez okolicznego rolnika z ziemi płaskorzeźby św. Anny Samotrzeciej. Była to złocona płaskorzeźba z wizerunkiem św. Anny Samotrzeć (w 1946 r. płaskorzeźbę przewieziono do klasztoru Karmelitów na Piasku w Krakowie). Rolnik zaniósł swoje znalezisko do właścicieli ziemskich Herburtów, którzy w tym roku wybudowali dla płaskorzeźby kaplicę drewnianą, a następnie - w 1591 r. - kościół murowany.
23 lipca 1603 r. przybyli do Sąsiadowic z Krakowa karmelici. Objęli oni opieką kościół św. Anny wraz z figurą słynącą łaskami. W 1613 r. dobudowano do kościoła i klasztoru mur obronny z czterema wieżami i fosą. Pod zaborami władze austriackie nakazały rozbiórkę obwarowań. Rozebrano wówczas kurtynowe mury obronne wraz z wieżami i przejazdem bramnym, pozostawiając jedynie jedną wieżę w południowo-zachodnim narożniku obwarowań, która pełniła później rolę dzwonnicy.
Obiekt mocno ucierpiał podczas obu wojen światowych, a największych zniszczeń dokonano po 1945 r. Urządzono w nim magazyny kołchozowe i skład nawozów. Doprowadziło to do zrujnowania zabytku. Destrukcji uległa część dachów, sklepień i stropów, ścian, stolarki i detali na ścianach (gzymsy, pilastry, bazy, kapitele itd.) oraz wyposażenia. Po 1989 r. lokalna wspólnota katolicka odzyskała obiekt i na nowo konsekrowano kościół.
Głównym celem działań konserwatorkich jest przywróceniem możliwie pełnego, historycznego charakteru całego obronnego założenia klasztorno-kościelnego. Z uwagi na szeroki zakres prac, podzielono je na etapy.
Trzeci etap prac, realizowany w 2024 roku, polegał na usunięcie cementowych tynków i przeprowadzeniu konserwacji ścian z ekspozycją wątku ceglanego w południowej stronie kaplicy św. Józefa. Rozpoczęto również prace przy obniżeniu terenu wokół obiektu, który został wtórnie podniesiony po wyburzeniu północnego skrzydła klasztoru na przełomie lat 80. i 90. XX w. W ramach prac odgruzowywano również piwnice i wykonano drobne naprawy dachu i uzupełnienie rur spustowych.
Beneficjent:
Zakon Braci Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel Prowincja Polska pw. Św. Józefa
Kwota dofinansowania w 2024 r:
207 000,00 zł
Czwarty etap prac, zaplanowany na 2025 rok zakładał wykonanie ratunkowych interwencji zabezpieczających tynki i malowidła na sklepieniu kaplicy Matki Boskiej Szkaplerznej, jak również wykonanie izolacji przeciwwodnych w obrębie piwnic i przyziemia skrzydła klasztornego. Zaplanowano także kompleksowe badania konserwatorskie w obrębie jego elewacji. Projekt konserwatorski dla tej elewacji zakłada przywrócenie jej historycznego charakteru z wyraźnym rytmem okien i zdwojonych pilastrów toskańskich w wielkim porządku, z łukowo wygiętym na zewnątrz, a potem również łukowo wklęsłym ryzalitem centralnym. Dlatego też, planowana jest konserwacja istniejących detali wieńczące attykę ryzalitu wejściowego oraz rekonstrukcja zniszczonych zdobień i odtworzenie oryginalnego profilowania wszystkich detali architektonicznych. Dodatkowym elementem tej elewacji jest obecnie drugoplanowa zachodnia ściana szczytowa nawy głównej kościoła. Najprawdopodobniej ściana ta była eksponowana w wątku ceglanym, co zostanie zweryfikowane podczas badań po usunięciu cementowych tynków. Gzymsy tego szczytu zasłonięte były niemal całkowicie obróbkami dachowymi, które wykonano nieprawidłowo. Planowane jest ich odsłonięcie i odpowiednie wyeksponowanie, co pozwoli przywrócić pierwotny charakter elementów, a także uczytelni historyczne fazy budowy obiektu.
Ponadto zrealizowany zostanie pierwszy etap badań archeologicznych na terenie całego kompleksu kościelno- klasztornego. Rozpoczęto też opracowywanie ukraińskiej dokumentacji projektowo-konserwatorskiej elewacji części klasztornej.
Zakłada się kontynuację prac w kolejnych latach.
Realizator:
Zakon Braci Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel Prowincja Polska pw. Św. Józefa
Kwota finansowania prac w 2025 r.:
341 139 zł
