Nagrobek Michała Kleofasa Ogińskiego w kościele Santa Croce we Florencji
Michał K. Ogiński najbardziej znany jest jako kompozytor, ale zajmował się także polityką. Był jedną z osób podpisujących akt drugiego rozbioru Rzeczypospolitej przez Rosję i Prusy. Gdy zakończył karierę polityczną, osiadł na stałe we Florencji. Tam też znajduje się jego nagrobek w kościele Stanta Croce, Panteonie wielkich osobistości.
Michał Kleofas Ogiński
Michał Kleofas Ogiński (1764/1765–1833) urodził się jako syn Andrzeja Ogińskiego (1740–1787), miecznika litewskiego, późniejszego wojewody trockiego i Pauli z Szembeków (1737–1798, 1° voto Łubieńskiej, 2° voto Potockiej). Dotychczas uważano, że miało to miejsce 25 września 1765 r. w Guzowie niedaleko Sochaczewa, ok. 50 km od Warszawy (o czym pisał sam Ogiński w swoich pamiętnikach). W 2025 r. jednak litewscy genealodzy odnaleźli metrykę chrztu, według której Michał Kleofas Ogiński urodził się 25 września 1764 r. w okolicach Salanty na Żmudzi i został ochrzczony 29 września tegoż roku w miejscowym kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.
Początkowo rozwijał karierę polityczną, był komisarzem skarbowym i posłem na sejm. W okresie Sejmu Wielkiego, w tajemnicy złożył hołd carycy Katarzynie II; był wówczas przedstawicielem dyplomatycznym monarchii polsko-litewskiej w Holandii (Republice Zjednoczonych Prowincji) i Wielkiej Brytanii. Przystąpił do konfederacji targowickiej; podczas sejmu grodzieńskiego (1793) został mianowany przez Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do pertraktacji z poselstwem rosyjskim. Podpisał akt drugiego rozbioru Rzeczypospolitej przez Rosję i Prusy, został też mianowany do Rady Nieustającej (powołanego w 1775 r. najwyższego organu władzy rządowo-administracyjnej u schyłku I Rzeczypospolitej). Wziął udział w insurekcji kościuszkowskiej na Litwie (1794), po trzecim rozbiorze uczestniczył w działalności emigracyjnej. Po wycofaniu z działalności publicznej i politycznej osiadł na stałe w 1823 r. we Florencji.
Kariera artystyczna
Ogiński najbardziej znany jest jednak nie jako polityk czy poddany rosyjski, a jako kompozytor. W jego wszechstronnym repertuarze dominowały polonezy fortepianowe, ale komponował także romanse, pieśni walce czy menuety oraz jedną operę. Najbardziej znany jest jako autor poloneza a-moll Pożegnanie Ojczyzny, który jednak według najnowszych badań skomponował Kacper Napoleon Wysocki. Ostatnio podejmowane są także próby udowodnienia, że Ogiński był autorem melodii do mazurka Dąbrowskiego.
Michał Kleofas Ogiński zmarł 15 października 1833 r. we Florencji i zapewne ze względu na swoje dokonania muzyczne został pochowany w Panteonie wielkich osobowości we franciszkańskim kościele Santa Croce.
Nagrobek Michała Kleofasa Ogińskiego
Nagrobek Ogińskiego został ustawiony w płytkiej niszy. Składa się z prostopadłościennej podstawy, na której ustawiony jest postument zakończony na narożach palmetami (dekoracyjnymi motywami w kształcie stylizowanego liścia palmy). Stanowi on podstawę pod popiersie Ogińskiego. Po boku stoi oparta o postument płaczka, po drugiej stronie zaś ustawiono wazon płomienisty. Na przedzie podstawy widnieje płaskorzeźbiony herb Ogińskiego Ogińczyk otoczony łańcuchem z trzema orderami (Świętego Stanisława, Orła Białego) na tle paludamentu (motywu zdobniczego wywodzącego się z tradycji rzymskiego płaszcza wojskowego), zwieńczonego mitrą książęcą. Michał Kleofas na swoim popiersiu portretowym ukazany jest w antycznej todze, a cały portret jest bardzo klasycyzujący.
Na postumencie pod popiersiem widnieje łaciński napis wykonany odlanymi z brązu literami upamiętniający kompozytora:
„A ☧ Ω
MICHAELI CLEOPHAE
In KOZIELSKI OGINSKI ab atavis Principi
VII kal. octobris anni MDCCLXV
in Polonia nato
Florentiae vero XVIII kal. novembris
an MDCCCXXXIII vita fvncto
vxor cvm lacrimvis
viro svi desideratissimo
P.H.M.
Michael ave in pace cvm XTO
et pere pro tvis”.
W tłumaczeniu na język polski napis brzmi: „A ☧ Ω / MICHAŁOWI KLEOFASOWI / Na KOZIELSKU OGIŃSKIEMU z książęcych przodków / urodzonemu w Polsce / siódmego dnia przed kalendami października roku 1765 / we Florencji zaś osiemnastego dnia przed kalendami listopada / r. 1833 zmarłemu / żona opłakuje swego najdroższego męża / Ś.P. / Michale spoczywaj w pokoju z Chrystusem / i módl się za swoich.
Francesco Pozzi - autor nagrobka
Autorem nagrobka jest włoski rzeźbiarz, medalier i grawer kamieni szlachetnych, Francesco Pozzi (1790‒1844). Absolwent Akademii Sztuk Pięknych we Florencji (1816). W Rzymie studiował twórczość uznanych rzeźbiarzy: Antonio Canovy i Bertela Thorvaldsena, których dzieła mocno wpłynęły na jego styl. Już w rok po ukończeniu nauki został mianowany członkiem Akademii Sztuk Pięknych we Florencji, a w 1823 r. nauczycielem rzeźby. Tworzył w duchu neoklasycystycznym, głównie pomniki (np. Ferdynanda III Toskańskiego w Livorno, 1847) i nagrobki (np. księcia Filipa Colonny w kościele Santi Apostoli w Rzymie, 1822, Leopoldo Nobiliego w kościele Santa Croce we Florencji, ok. 1835). Jednocześnie rzeźbił portrety popiersiowe, sceny mitologiczne oraz rzeźby świętych (np. na elewację Galerii degli Ufizzi we Florencji). Specjalizował się także w rzeźbie (a właściwie w rycie) na powierzchni drogich kamieni i gemm oraz w wosku. Francesco Pozzi zmarł we Florencji i został pochowany w bazylice Santa Croce.
Nagrobek Ogińskiego jest jednym z ważniejszych dzieł Pozziego, nie odbiega jednak od konwencji klasycystycznych monumentów z tego czasu.
Agata Dworzak
