Fill 1 Copy Created with Sketch.

Badania nad dziejami kolei na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. do rozwoju gospodarki niezbędna była sprawna sieć kolejowa. Jak najpilniej należało przywrócić drożność zniszczonych w czasie wojny szlaków. W tym celu podjęto wiele działań. O świadomości władz państwowych i kolejowych odnośnie konieczności dalszej poprawy warunków komunikacyjnych świadczyły nie tylko zrealizowane inwestycje, lecz także powstałe wówczas plany kolejnych, których wykonanie uniemożliwił wybuch II wojny światowej.

Instytut POLONIKA sfinansował w 2018 r. opracowanie syntezy dziedzictwa kolejowego na wschodnim obszarze II Rzeczypospolitej wchodzącym obecnie w skład trzech sąsiednich krajów. To pierwsze tak szeroko zakrojone studium dziedzictwa wykraczającego poza „wysoką sztukę”, które jest I etapem realizacji wieloletniego projektu.

W 2018 r. zespół pod kierunkiem dr. hab. Zbigniewa Tucholskiego wykonał badania obejmujące opracowanie studialne materiałów źródłowych i drukowanych, kartografię oraz przygotowanie wstępnego katalogu obiektów. Zapoznano się z większością ciekawszych akt biura wojskowego wszystkich Kresowych Dyrekcji Okręgowych Polskich Kolei Państwowych, Dziennikami Taryf i Zarządzeń Kolejowych oraz czasopismem „Inżynier Kolejowy”. Udało się zebrać informacje o wybudowaniu w latach 1930‒1938 szeregu nowych nastawni na stacjach i mijankach, podczas wydłużania torów stacyjnych. Niestety, do żadnego z wielu setek dokumentów na ten temat nie dołożono choćby jednego rysunku stawianego obiektu.

W 2019 r. będą kontynuowane badania studialne oraz zostanie rozpoczęty pierwszy etap prac terenowych na Ukrainie i zapewne Litwie.

Należy zaznaczyć, że przyjętego do badań obszaru nie definiowała żadna granica państwowa istniejąca w okresie powstawania i rozwoju kolei. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., przed młodym państwem polskim stanęło zadanie odbudowy, scalenia i rozwoju gospodarki. Niezbędna do tego była sprawna sieć kolejowa. Sprawą najpilniejszą była odbudowa linii i obiektów zniszczonych w czasie wojny i przywrócenie drożności szlaków. Niewątpliwie konsekwentnie realizowana polityka architektoniczna na kolei wywarła silne piętno w architekturze obiektów kolejowych położonych na Kresach Wschodnich.

Ustalenie wschodniej granicy podczas pokoju ryskiego skutkowało koniecznością budowy stacji granicznych. W okresie międzywojennym nie zdołano jednak zrealizować dostatecznie dużo nowych inwestycji kolejowych w postaci budowy linii i obiektów z nimi związanych, ale podjęto wiele działań na rzecz zwiększenia funkcjonalności istniejącego układu.