Fill 1 Copy Created with Sketch.
© 2018 Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA

W indeksie osób prezentujemy krótkie biogramy ważnych dla kultury polskiej postaci.

j
Elisabeth  Jerichau-Baumann

Elisabeth Anna Maria Jerichau-Baumann (1818 - 1881) - malarka 

Uczyła się jako jedna z pierwszych kobiet w akademii w Düsseldorfie, następnie w 1845 roku wyjechała do Rzymu. Tam poznała znanego duńskiego-rzeźbiarza Jensa Adolfa Jerichau, ucznia Berthela Thorvaldsena i przyjaciela Hansa Christiana Andersena. Poślubiła go i wspólnie tworzyli, a ich pracownia była miejscem spotkań międzynarodowej kolonii artystycznej. W 1849 roku Elizabeth przybyła z małżonkiem do Kopenhagi, gdzie Jerichau objął stanowisko profesora na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Wówczas malarka stworzyła słynny portret Hansa Christiana Andersena, a w roku 1851 powstało jej najbardziej znane dzieło - alegoria Danii - „Danmark”, które stało się emblematem tego kraju.

Portretowała swoich przyjaciół oraz duńską rodzinę królewską. Zostawiła też niezapominany obraz kobiet Bliskiego Wschodu, efekt jej podróży w latach 1869–1870 i 1874–1875. Stała się jedną z najbardziej popularnych malarek w ówczesnej Europie, wystawiała obrazy w Londynie ( 1852), Paryżu (1867 i 1878), Wiedniu ( 1873) i wielokrotnie w Kopenhadze i Warszawie.

W 1882 roku z uznaniem pisał o niej korespondent „Kłosów”: „Obrazy pędzla naszej rodaczki spotyka się w obfitości po galeriach publicznych i prywatnych na obu półkulach”. W Danii jej popularność była tak duża, iż jej życie stało się kanwą książki Birgit Pouplier „Lisinka” przetłumaczonej także na polski.

m
Ernest Malinowski

Ernest Malinowski (1818‒1899) - projektant, konstruktor

Wywodził się z polskiej rodziny szlacheckiej z Wołynia. Przed powstaniem listopadowym uczył się w Liceum Krzemienieckim. W 1831 r. opuścił na zawsze rodzinne strony. Po ukończeniu studiów na Politechnice w Paryżu pracował jako inżynier kolejowy we Francji i Algierii. W 1852 r. osiadł w Peru, gdzie pracował aż do śmierci w 1899 r. 

r
Jan Henryk Rosen

Jan Henryk Rosen (1891‒1982) – artysta malarz, profesor Politechniki Lwowskiej.

Urodził się w Warszawie jako syn Jana Bogumiła, znanego warszawskiego batalisty, który był nadwornym malarzem dworu petersburskiego, oraz Wandy z d. Hantke, córki założyciela Huty Częstochowa. Jego rodzina miała żydowskie korzenie, jednak ochrzciła się i należała do parafii ewangelicko-augsburskiej.

Choć z pochodzenia Warszawiak, Rosen swe dzieciństwo i młodość spędził poza krajem. Najpierw był to Paryż, gdzie cała rodzina przeszła na katolicyzm. Następnie zdał maturę i studiował w Fryburgu i Lozannie (Szwajcaria). Potem ponownie w Paryżu studiował literaturę na Sorbonie i działał jako krytyk literacki i dziennikarz. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach armii francuskiej i współtworzył armię polską we Francji (gen. Józefa Hallera). Pod koniec wojny został sekretarzem polskiej delegacji przy Lidze Narodów w Genewie, a po powrocie do Polski w 1921 r. osiadł w Warszawie i pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W roku 1923 porzucił pracę urzędnika, wyjechał na wieś i poświęcił się wyłącznie malarstwu.

Pierwszym nauczycielem rysunku i malarstwa był jego ojciec, od którego nauczył się dbać o detale. Naukę kontynuował w pracowni Luc-Oliviera Mersona (Paryż, 1913‒1914). Pracując w MSZ, uczęszczał na wieczorowe kursy w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa prowadzone przez Jana Kauzika (Warszawa, 1921‒1922). Zadebiutował w 1922 r. obrazem Żywot św. Franciszka z Asyżu wystawionym w warszawskiej Zachęcie. Talent młodego artysty w dziedzinie sztuki sakralnej zaowocował otrzymaniem od arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza zlecenia na wykonanie malarskiej dekoracji w katedrze ormiańskiej we Lwowie. W tym zabytkowym  wnętrzu Rosen wykonał wielkoformatowe malowidła ścienne, ukazujące sceny takie, jak: Ścięcie św. Jana Chrzciciela Zwiastowanie NMPOfiara AbrahamaPogrzeb św. Odilona, Ustanowienie Najświętszego SakramentuUkrzyżowanie i Hołd pasterzy betlejemskich. Realizacja ta spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem, zapewniając artyście ugruntowaną renomę twórcy malarstwa sakralnego, co zaowocowało kolejnymi zleceniami m.in. dekoracją rzymskokatolickiego seminarium duchownego we Lwowie (1929), pracami w kaplicy Jana III Sobieskiego w kościele św. Józefa na Kahlenbergu pod Wiedniem (1931), kaplicy papieskiej w Castel Gandolfo (1933), kościele św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej (1936) oraz w kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Lesku (1937).

W 1937 r. wyjechał do USA w poszukiwaniu pracy. Wykonał tam liczne monumentalne dekoracje malarskie i mozaiki, m.in. malowidła w Katedrze Narodowej w Waszyngtonie (1938), freski w katedrze Łaski Bożej  w San Francisco  (1946–1950), mozaikę Chrystus Pantokrator w katolickim Narodowym Sanktuarium Niepokalanego Poczęcia w Waszyngtonie (1959), mozaiki w katolickiej katedrze św. Mateusza Apostoła. Przez 10 lat był wykładowcą sztuki sakralnej na waszyngtońskim uniwersytecie, od którego otrzymał w 1957 r. tytuł doctor honoris causa. W latach 50. był konsultantem Episkopatu USA ds. ikonografii i wznoszonego wówczas w Waszyngtonie Narodowego Sanktuarium Niepokalanego Poczęcia.

Uprawiał niemal wyłącznie monumentalne malarstwo ścienne, a kompozycje malował bezpośrednio na murze lub płótnie nalepianym na tynk. Wykonywał też mozaiki i witraże.

Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, francuską Legią Honorową i brytyjskim Military for Bravery in the Field oraz papieskim Orderem Św. Grzegorza Wielkiego.

 

Ciekawostki:

  • Jan Rosen był pierwszym, po Michale Aniele, malarzem zdobiącym kaplicę papieską w letniej rezydencji w Castel Gandolfo (1933). Na życzenie papieża Piusa XI wykonał dwie kompozycje o tematyce polskiej: Przeor Kordecki broni Częstochowy w 1655 r.Ksiądz Skorupka w obronie Warszawy w r. 1920.

  • Jego malowidło ścienne i cztery witraże zdobią kościół św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej (1936).

  • Z ostatnich lat życia artysty pochodzi namalowany dla papieża Jana Pawła II wizerunek św. Stanisława biskupa (1980).

  • Jest autorem prawdopodobnie największej mozaiki (~1300 m2) w kopule katedry św. Ludwika w Saint Louis.

  • Nie rozstawał się z Wilfredem – lalką o wzroście 18 cali, zrobioną z orzechów włoskich, która służyła mu jako model.

 

Źródło: Joanna Wolańska, Katedra ormiańska we Lwowie w latach 1902–1938 Przemiany architektoniczne i dekoracja wnętrza, MKiDN, Warszawa, 2010, 147-168. http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/1975/1/Wolanska_Katedra_ormianska_we_Lwowie_2010.pdf
s
Henryk Hektor  Siemiradzki

Henryk Hektor Siemiradzki (1843-1902) – malarz. Urodził się na przedmieściu Charkowa w rodzinie wywodzącej się z Jaroszyc w Nowogródzkiem, w której panowała polska domowa atmosfera, ale jednocześnie lojalnej wobec władz zaborczych.

Od najmłodszych lat wykazywał zamiłowanie i talent do malarstwa, którego naukę rozpoczął w 1864 r. w Petersburgu, początkowo jako wolny słuchacz, a następnie od 1866 r. już pełnoprawny student. Był jedynym Polakiem, który w latach popowstaniowych studiował na tej uczelni. Studia były jednym pasmem sukcesów, wygrywał wszystkie możliwe konkursy. Gdy kończył w 1870 r. studia, uzyskał 6-letnie stypendium zagraniczne. Już wtedy był sławny.

Następnie wyjechał z Petersburga, podróżował, by w 1872 r. osiąść na stałe w Rzymie. Rok 1879 stanowił apogeum sławy Siemiradzkiego. W 1880 r. został członkiem Akademii św. Łukasza w Rzymie, był też członkiem akademii w Paryżu, Berlinie, Turynie i Sztokholmie.

W 1901 r. zaczęła rozwijać się choroba nowotworowa, która była przyczyną śmierci malarza w 1902 r., w Strzałkowie. Pogrzeb odbył się na Powązkach. W 1905 r. trumnę przewieziono do Krakowa i złożono w grobach zasłużonych na Skałce.

Twórczość (wybór): Diogenes rozbijający swą czarkę (1868), Zburzenie Sadomy i Gomory (1869), Aleksander Macedoński i jego lekarz Filip (1870), Chrystus i Jawnogrzesznica (1873), Pochodnie Nerona (inaczej: Świeczniki chrześcijaństwa) (1873), Wazon czy kobieta (1878), Jaskinia piratów (1880), Fryne (1887).

 

Opracowanie na podstawie Internetowego Polskiego Słownika Biograficznego

 

Źródła:

http://ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/henryk-hektor-siemiradzki

w
Antoni Wiwulski

Antoni Wiwulski (1877 ‒ 1919) - rzeźbiarz, architekt.

Urodził się 20 lutego 1877 r. w guberni archangielskiej, w dalekiej Rosji, jako syn zarządcy lasów cesarskich i wnuk zesłańców. Do gimnazjum uczęszczał w Mitawie (Łotwa) i Chyrowie (Ukraina). Studia natomiast zakończył w roku 1901 w Wyższej Szkole Technicznej w Wiedniu (Austria). Naukę kontynuował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Paryżu (Francja).

Od roku 1908, dzięki zamówieniu Ignacego Paderewskiego, przygotowywał w swej paryskiej pracowni oraz atelier w Morges (Szwajcaria) monumentalny Pomnik Grunwaldzki odsłonięty dwa lata później w Krakowie (Polska). Zaprojektował kaplicę nad Morskim Okiem w Tatrach i równocześnie wybudował modernistyczną, niezwykle odważną inżyniersko, Kaplicę Matki Bożej w Szydłowie (Litwa).

W roku 1913 rozpoczął wznoszenie monumentalnej świątyni na Pochulance (przedmieścia Wilna), która byłaby jedną z pierwszych budowli w pełni wykonaną w technice żelbetonowej. Prace były jeszcze prowadzone do roku 1939, ale niedokończony kościół wyburzyły po wojnie radzieckie władze. Do dziś zachowane plany budowy tej świątyni wzbudzają podziw. 

W roku 1916 A. Wiwulski zaprojektował na wileńskim wzgórzu pomnik Trzech Krzyży, który z czasem stał się symbolem miasta.

Zmarł  10 stycznia 1919 r. z powodu choroby, jakiej nabawił się podczas służby patrolowej w ramach paramilitarnej Samoobrony Wileńskiej mającej chronić mieszkańców przed oddziałami Armii Sowieckiej.  Pochowany został w podziemiach projektowanego przez siebie kościoła Przenajświętszego Serca Jezusa.

A. Wiwulski pozostawił po sobie stosunkowo niewiele dzieł, ale zapamiętano go jako człowieka głęboko wierzącego – świętego i budzącego powszechne uznanie za jego polski patriotyzm. Obecnie jego grób znajduje się na cmentarzu na Rossie w Wilnie.