Fill 1 Copy Created with Sketch.
© 2018 Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA

Indeks miejsc to zbiór informacji o obiektach polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą.

b
Biblioteka Polska w Paryżu

Paryż, Francja

Biblioteka Polska w Paryżu została założona w roku 1838. Na znajdującej się w centrum miasta wyspie św. Ludwika książę Adam Czartoryski, Adam Mickiewicz, Julian Ursyn Niemcewicz i wielu innych Polaków z tzw. Wielkiej Emigracji utworzyli placówkę gromadzącą polskie piśmiennictwo. W zamysłach fundatorów miała to być  namiastka Biblioteki Narodowej na wychodźstwie, ośrodek naukowy i intelektualny oraz archiwum polskiego wychodźstwa.

Stale rozwijane zbiory biblioteczne powiększane także poprzez pamiątki narodowe, zbiory artystyczne i kartograficzne sprawiły, że przez 180 lat miejsce to jest ważnym ośrodkiem kultury polskiej, przystanią dla kolejnych fal emigrantów, ambasadą polskości we Francji. Pieczołowicie gromadzone zbiory to dziś ponad 250 000 egz. Są one integralną częścią dziedzictwa narodowego. Biblioteka posiada pamiątki po setkach polskich poetów, pisarzy, działaczy społecznych, artystów, inżynierów, naukowców, polityków. 

Zdjęcie: Cameron lucida https://www.flickr.com/people/10531970@N03

c
Centralna Kolej Transandyjska

Lima, Peru

Druga pod względem wysokości położenia linia kolejowa na świecie, zaprojektowana i wybudowana pod kierownictwem polskiego inżyniera Ernesta Malinowskiego.

W chwili otwarcia, w latach 70. XIX w., była szczytowym osiągnięciem ówczesnej techniki. Najwyższy jej punkt osiągnął wysokość prawie 5000 m. n.p.m., co czyniło z niej najwyżej położoną kolej na świecie przez ponad 100 lat. Rekord ten został pobity dopiero po oddaniu do użytku Kolei Tybetańskiej (I odcinek w 1984 r., całość w 2006 r.).

Ernest Malinowski (1818‒1899) wywodził się z polskiej rodziny szlacheckiej z Wołynia. Przed powstaniem listopadowym uczył się w Liceum Krzemienieckim. W 1831 r. opuścił na zawsze rodzinne strony. Po ukończeniu studiów na Politechnice w Paryżu pracował jako inżynier kolejowy we Francji i Algierii. W 1852 r. osiadł w Peru, gdzie pracował aż do śmierci w 1899 r. 

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Lwów, Ukraina

Obok cmentarzy Powązkowskiego w Warszawie, Rakowickiego w Krakowie i na Rossie w Wilnie – najważniejsza nekropolia dla polskiej historii i kultury. Spoczywają tutaj m.in. Artur Grottger, Maria Konopnicka czy Gabriela Zapolska. Jest to również bardzo ważne miejsce dla kultury i historii Ukrainy.

Cmentarz Łyczakowski rozciąga się na 40 hektarach malowniczych pagórków, porośniętych starymi drzewami. Szereg znajdujących się tam nagrobków i kaplic to wybitne dzieła sztuki XIX i XX w. Tym samym stanowi on jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych Lwowa. 

Cmentarz na Rossie

Wilno, Litwa

Położony na przedmieściu Wilna, jest ‒ obok cmentarzy Powązkowskiego w Warszawie, Rakowickiego w Krakowie i Łyczakowskiego we Lwowie – najważniejszą nekropolią dla polskiej historii i kultury.

Założony w 1769 r. na morenowych wzgórzach, sięgających około trzydziestu metrów, charakteryzuje się swobodnym układem alejek i malowniczym ukształtowaniem obszernego terenu. Spoczywa tutaj wielu wybitnych Polaków m.in. profesorowie Uniwersytetu Wileńskiego Joachim Lelewel, Euzebiusz Słowacki i August Bécu (ojciec i ojczym Juliusza Słowackiego), a także przedstawiciele innych nacji zamieszkujących wielonarodowościowe miasto nad Wilią.

Do cywilnej części cmentarza na Rossie przylega niewielki cmentarz wojskowy, na którym pochowano kilkudziesięciu żołnierzy Wojska Polskiego poległych w wojnie polsko-bolszewickiej w latach 1919‒1920 oraz żołnierzy Armii Krajowej poległych w 1944 r.

Centralne miejsce tego cmentarza zajmuje Mauzoleum Matka i Serce Syna, w którym spoczywają szczątki matki Józefa Piłsudskiego, Marii z Billewiczów Piłsudskiej, oraz urna z sercem Marszałka. 

 

Cmentarz Obrońców Lwowa

Lwów, Ukraina

Zwany często cmentarzem Orląt Lwowskich, stanowi autonomiczną część cmentarza Łyczakowskiego. Jest jednym z najważniejszych polskich cmentarzy wojennych.

Powstały w latach 20. XX w. monumentalny kompleks miał być, zgodnie z pierwotnym założeniem, symbolem poświęcenia społeczeństwa polskiego i jednocześnie dominacji państwa polskiego w Galicji Wschodniej. Spoczywają na nim szczątki około 3000 żołnierzy, przede wszystkim poległych w trakcie wojny polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej w latach 1918‒1920.

Po 1945 r. cmentarz Obrońców Lwowa był systematycznie dewastowany, a w 1971 r. miała miejsce zorganizowana akcja niszczenia tego zabytku przy użyciu ciężkiego sprzętu (w tym czołgów Armii Czerwonej). Został odbudowany dzięki zawartemu w 2001 r. porozumieniu pomiędzy rządami Polski i Ukrainy. Uroczyste otwarcie odbudowanego cmentarza odbyło się w 2005 r. z udziałem prezydentów obu państw. 

 

Zdjęcie: Gryffindor (udostępnione na licencji Creative Common)

z
Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Lwów, Ukraina

W  roku 1817 powołany został przez Józefa Maksymiliana hrabiego Ossolińskiego (1748‒ 1826) Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie. Instytucja miała gromadzić rękopisy,  muzealia,  rękopisy, a także prowadzić działalność naukową i wydawniczą oraz wspierać młodych uczonych. W roku 1823 przyłączono do niej Muzeum książąt Lubomirskich.

Stale rozwijane zbiory, mądre zarządzanie kolejnych dyrektorów oraz skupienie wokół „Ossolineum” szerokiego kręgu polskiej inteligencji sprawiło, że zamysł fundatora został spełniony. Powstał jeden z najważniejszych ośrodków kultury i nauki polskiej.

Po II wojnie światowej kiedy zmieniły się granice Polski i Lwów znalazł się na terenie Socjalistycznej Republiki Ukrainy, Zakład Narodowy został przeniesiony do Wrocławia. Systematycznie powiększano jego zasoby, ale dopiero po roku 1990 możliwe było rozwinięcie jego znaczącej działalności.

Niezwykle ważnym projektem realizowanym we współpracy ze stroną ukraińską jest porządkowanie, opracowywanie oraz udostępnianie wszystkich skarbów kultury przechowywanych we Wrocławiu i Lwowie.

 

Zdjęcie: Lestat (Jan Mehlich) ( licencja: Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5)